نوشته ي : احمد عباسپور

   تمركز ، يكي از مهمترين رموز موفقيت در تحصيل است . ما بايد دستيابي به تمركز را بياموزيم زيرا درك و فهم مطالب بستگي زيادي به تمركز و توجه دارد . حتما خواهيد پرسيد تمركز حواس چيست ؟

   در اين نوشتار شما با مباني نظري تمركز حواس آشنا شده ودر انتها با چند تمرين جالب در باره تمركز حواس مي توانيد آن را تقويت كنيد .

   تمركز فكر سرمايه اي با ارزش در امر يادگيري است و پرورش ان نيازمند ترين و ممارست است . تمركز فكز ابرازي ذهني است كه مي توان با كمك آن توانمندي هاي حافظه را چندين برابر كرد . اگر مي خواهيد محيط اطرافتان را بهتر درك كنيد ، بايستي به كنجكاوي خود بيفزاييد . اگر حس كنجكاوي در شما ضعيف است بايستي آن را پرورش دهيد ، چون پيش نياز تمركز و يادگيري آن هم در سطح بالا ، كنجكاوي هوشمندانه و هدفمند است .

     مهمترين فوايد تمركز را مورد بررسي قرار مي دهيم . تمركز باعث افزايش كارايي حافظه مي شود به طور كلي رشد حافظه همگام  با رشد تمركز حواس است بنابر اين همزمان با كنترل ذهن ، حافظه خود را نيز  تقويت خواهيد كرد .تمركز در هنگام يادگيري  به خاطر سپاري اطلاعات ، مدت زمان و دفعات لازم برا ي تكرار موضوع مورد يادگيري را كاهش مي دهد .

    تمركز باعث رسيدن به ارامش دروني  مي شود و هيجانات غير طبيعي از بين مي رود . تمركز باعث كاهش واكنشهاي روان تني مي شود .هنگامي كه فشار رواني به شما وارد مي شود .بدنتان براي حفظ تعادل ،فشار رواني را به جسمتان منتقل مي كند . مثلا در هنگام عصبانيت به زخم معده مبتلا مي شويد حال اگر تمركز ذهن را در خود تقويت كنيد حساسيت شما كم مي شود .

      تمركز باعث مي شود افكار مزاحم را كنترل نماييم . اگر تمركز فكر نداشته باشيم ذهن ما ميدان تاخت و تاز انواع فكر ها و تخيلات مي شود .تمركز حواس باعث تقويت اراده مي شود ، تمركز و اراده رابطه اي مستقيم با يكديگر دارند . كسي كه تمركز فكر دارد طبيعي است كه اراده خوبي هم دارد . چرا كه تمرينات تمركز مستلزم قدرت تصميم گيري بالاست . تمركز باعث افزايش آمادگي ذهني مي شود ،از نتايج تمركز فكر دستيابي به سرعت عمل فوق العاده به خصوص در مورد مفاهيم درسي است . اگر تمركز فكر داشته باشيد، كمتر احساس در ماندگي خواهيد كرد . سعي كنيد ابتدا در مورد موضوعي فكر كنيد بعد حرف بزنيد ، تمركز باعث جلوگيري از اتلاف وقت مي شود ، ديگر وقت شما با افكار بيهوده تلف نمي شود ،به راحتي مي توان افكار مزاحم را كنترل كرد و به بهترين وجه از اوقات خود استفاده نمود .

    در هر صورت چنانچه نتوان حواس پرتي را كنترل نمود ، عدم  كنترل ذهن موجب از هم پاشيدگي شخصيت ، از دست دادن آرامش دروني ، ابتلا به بيماري هاي ناشي از فشار دروني و كاهش توانايي حافظه خواهد شد . براي رسيدن به تمركز مناسب بهتر است ابتدا موانع تمركز را شناسايي كنيم . اين موانع يا بيروني اند يا دروني …، مهمترين موانع بيروني عبارتند از سرو صداهايي كه در محيط اطراف به گوش مي رسد و نيز عوامل تفريحي و سرگرمي كه مي توانند مانع تمركز شوند . و مهمترين موانع دروني عبارتند از افكار و انديشه هايي كه مانع تمركز مي شوند . مانند ترس از شكست در امتحانات.

تحت هر شرايطي نمي توان فكر را متمركز كرد ، داشتن محيط مناسب براي مطالعه ضروري است . افرادي كه تمركز ندارند دچار تفكرات ، تصورات و رفتارهايي مغشوش مي شوند . اين حالت به گونه است كه ديگران هم متوجه سردرگمي آنها در خلال كارها مي شوند . برخي قالب هاي عدم تمركز عبارتند از فراموش كاري ، خيالبافي ، بي علاقگي ، لذت طلبي افراطي ، خستگي ، وجودهيجانات منفي ،

امواج مغزي و تمركز حواس

امواج مغزي به چهار دسته تقسيم مي شوند

امواج بتا با فركانس 14 تا 30 بار در ثانيه

امواج الفا با فركانس 8 تا 13 بار در ثانيه

امواج تتا با فركانس 7 بار در ثانيه

امواج دلتا با فركانس 0.5 تا 4 بار در ثانيه

در زمان بيداري ، امواج مغزي شما از نوع بتا هستند اين امواج در شرايط زير با شدت بيشتري مرتعش مي شوند .  شرايطي مانند : انجام كارهاي روزمره ، تمر كز حواس ، توجه به پديده هاي فيزيكي ، حل مسايل 

امواج بتا : وقتي به فعاليت هاي ذكر شده در بالا مي پردازيد ، امواج مغزي شما از 14 تا 26 بار در ثانيه نوسان مي كند . زماني كه دچار استرس و فشار مي شويد زمان نوسان اين امواج   بيشتر شده و به بتاي سريع تبديل مي شود . مانند زماني كه با تصور و تجسم امتحاني كه زمان آن نزديك است به اضطراب دچار مي شويد  در شرايط بتاي سريع قرار مي گيريد و تعداد فركانس ها و ارتعاشات مغزي شما به 30 بار در ثانيه مي رسد . هر چه ميزان سختكوشي و فشار بيشتر باشد فركانس امواج مغزي بالاتر خواهد رقت .

امواج الفا : هنگامي كه در حال استراحت هستيد فركانس امواج مغزي شما به تدريج كمتر مي شود تا بالاخره به 8 تا 13 بار در ثانيه برسد . در اين شرايط امواج مغزي از نوع الفا هستند هر چه در آرامش بيشتر فرو رويد به شكل عميق تر در وضعيت آلفا قرار مي گيريد . هدف از انجام تمرينات ريلكس كم كردن نوسانات امواج مغزي است .

  امواج بتا :وقني خواب آلودگي بر شما چيره مي شود يا خواب مي بينيد نوسانات مغزي شما كند تر شده و به كمتر از 7 بار در ثانيه مي رسد اين امواج را امواج تتا مي گويند .

امواج دلتا : زماني كه به خواب بسيار عميق و خالي از رويا فرو مي رويد ، تعداد نوسانات امواج مغزي شما به كمتر از 5/4 دور در ثانيه مي رسد  در اين وضعيت ، امواج مغزي شما از نوع دلتا هستند بدين ترتيب ملاحظه مي كنيد كه چرا وضعيت الفا تا اين اندازه مطلوب است .

  رسيدن به مرحله الفا كمكي شايان در جهت رسيدن به مراحل بالاي تمركز است . رسيدن به وضعيت آرامش و به عبارتي وضعيت آلفا ، مرحله ما قبل تمركز است .

اكنون به بررسي راههاي ايجاد تمركز مي پردازيم . دانش آموزان در هنگام مطالعه به ويژه در زمان امتحانات نياز به تمركز در سطح بالا دارند .

نداشتن علاقه ، خيال پردازي و دلزدگي ، سبب كاهش تمركز حواس در هنگام مطالعه مي شوند .

 تمركز حواس كليد مطالعه و درس خواندن است و كليد اساسي ايجاد تمركز حواس كاربرد اصول و تكنيك هاي تقويت حافظه و روشهاي علمي مطالعه است.

    براي ايجاد تمركز حواس لازم است قبل از مطالعه هدف خود را روشن كنيد  ،از بهترين ساعت هاي خود براي مطالعه استفاده كنيد  اوقات خود را تنظيم كنيد . شناخت اوليه اي نسبت به درس يا موضوع مورد مطالعه پيدا كنيد . در صورت نداشتن علاقه به يك درس خود را توجيه كرده و علاقه اي ساخگي در خود ايجاد كنيد . پيش از خواندن كامل و دقيق درس ، به طور اجمالي آنرا مطالعه كنيد ، در حين مطالعه از خود سئوال كنيد . سعي كنيد در هنگام مطالعه ، از روش علامت گذاري و حاشيه نويسي استفاده كنيد . 

سعي كنيد جمله خواني كنيد نه كلمه خواني ، عبارت خواني به تمركز حواس شما كمك خواهد كرد . در صورت امكان مطالب مشابه را پشت سر هم مطالعه نكنيد ، مطالب درسي خود را در پايان مطالعه خلاصه كنيد .

  در كلاس درس خود هم مي توانيد تمركز حواس داشته باشيد . كلاس درس جايي است كه در آن هم اطلاعات به شما داده مي شود و هم اطلاعات از شما خواسته مي شود . فعال بودن شما در كلاس درس و شناسايي عوامل حواس پرتي در كلاس ،  هميشه يك درس از معلم خود جلوتر بودن ، حضور فعال در كلاس درس با سئوال كردن از معلم ، داشتن روابطي دوستانه توام با احترام با معلم و يادداشت برداري در كلاس درس ، مبارزه با كمروئي ، مطرح نكردن مشكلات شخصي در كلاس درس ، حضور به موقع در كلاس ، توجه به آغاز و پايان صحبت هاي معلمان در هنگام تدريس از جمله عواملي است كه مي توانيد با رعايت اين موارد حواس پرتي  خود را تحت  كنترل داشته باشيد .
تمريناتي برا ي تمركز حواس

  تمرينات زير براي تمركز حواس تهيه شده است . اميد است با اجراي آنها به پرورش تمركز حواس خود كمك كنيد .

1-  هر روز سه موضوع را براي فكر كردن انتخاب كنيد . مانند يك خاطره مشخص ، يك فيلم سينمايي ، يك مسافرت ، يك كتاب ، … و به مدت پنج دقيقه به موضوعي كه تعيين كرده ايد  فكر كنيد .

2-  نام ده نفر از دوستان نزديك خود را برروي يك برگه بنويسيد  چهره يكي از آنها را به صورت كلي به خاطر آوريد . و سپس توجه ذهني خود را به جرئيات چهره او معطوف سازيد .

3-  ده عكس يا پوستر  تهيه كنيد و به مدت 30 ثانيه به عكس ها نكته كنيد . و سپس تمام اجزا ي تصوير را به خاطر آوريد و آنها را بر روي كاغذ ي يادداشت كنيد .

4-  ا ز عدد 300 به طور متوالي 3 واحد كم كنيد تا به 1 برسيد . سپس از 200 شروع كنيد و به طور متوالي 2 واحد كم كنيد تا به 1 برسيد . سپس از 100 شروع كنيد و به طور متوالي 2 واحد كم كنيد تا به 1 برسيد .

5-  چشمان خود را ببنديد و رقم 1 را در نظر خود مجسم كنيد سپس سعي كنيد عدد 1 را به صورت واضح ببينيد ، حال با پاك كردن عدد 1 از صفحه ذهن به عدد 2 بپردازيد ، سعي كنيد تا عدد 20 به همين ترتيب جلو برويد .

6-  دو برگ كاغذ روي ميز بگذاريد در هر دست خود يك خودكار قرار دهيد  ، دو دست خود را همزمان حركت دهيد ، دست راست را در جهت چپ و دست چپ را در جهت راست به حركت در آوريد ، اين حركت را به مدت 5 دقيقه ادامه دهيد 

7-  هنگامي كه مطلبي را مي نويسيد سعي كنيد استفاده از نقطه ، ويرگول ، علامت هاي سئوال و خط تيره را به طرز صحيح رعايت كنيد و كلمات را به گونه اي خوش بنويسيد ، به تدريج توجهتان به چگونگي بهتر نوشتن افزايش خواهد يافت . اين تمرين براي تمركز در نوشتن مناسب است

8-  ده نوع گل را فراهم كنيد و تفاوت بوي آنها را بررسي نموده و آنها را در حافظه بويايي ، همراه با اسمشان ثبت كنيد . اين تمرين براي تمركز بويايي مناسب است .

و.....

تمرکز وموانع آن

1 -  تمركز فوري - تمركز طولاني                                                                                     

2 -  فوائد تمركز

3 -  موانع تمركز

4 -  مكان مطالعه

5 - اهداف تحصيلي

6 -  اعتماد به نفس

7 -  شناخت موضوع درسي

8-  راههاي ايجاد تمركز                                                                                                                                                           

مطالعه دريچه اي است به جهانيكه كه هستي اش را با قلم تصور كرده اند پاي نهادن به جهان انديشه هاو فكرها كاري پرارزش ونيز پرخطراست . چرا كه سرشار از ژرف نگري ها روشنگريها ونيز جلوه گريها است وپاي گذاردن بدين جهان رنگارنگ بي مخاطره نيست مطالعه يك تلاش هدفداراست كه روش خاص خود را نيز مي طلبد تااين تلاش بازدهي دير پا وكارآمد داشته باشد اين نوشتار درپي بازنمودن روش درست مطالعه وپيشگيري ودر درمان آفتها وبيماريهاي آن است تا بياموزد كه چگونه مي توان از مطالعات بهره بهتري انتظار داشت مطالعه يك برخورد وارتباط خاص با دنياي جديد است .

شرح مقاله :

روش كار روي فنون مطالعه :

اكتسابي بودن

((تمركز ذاتي نيست . مي توانيد آن را كسب كنيد .))

عده اي از دانش آموزان ودانشجويان به اين باور رسيده اند كه تمركز امري ذاتي است اين باور نادرست مانع انجام تمرينهايي دراين زمينه مي شود . حتي برخي افراد تا آنجا پيش رفته اند كه تمركز را اتلاف وقت وخارج از حوصله خود مي دانند .

به طور مثال : دانش آموزي را در نظر بگيريد كه با وجود تلاش فراوان نمي تواند هنگام مطالعه دروس رياضي وفيزيك فكرش را برموضوع متمركز كند چنين دانش آموزي مفاهيم وتعاريف را به زودي از ياد مي برد . اگر اين دانش آموز تاريخچه فوتبال كشورهاي مختلف را براي شما شرح داد متعجب نشويد . او حتي مي تواند مشخصات بازيكنان سابقه آنها در تيم ملي تعداد بازيهاي ملي وحتي گلهاي به ثمر رسيده توسط آن را براي شما بگويد . ولي از او بخواهيد كه يك فرمول رياضي را ثابت كند يا موضوع درسي ديگري را توضيح دهد . علي رغم تلاش زياد قادر به انجام اين كار نخواهد بود .

تمركز دشوار - تمركز آسان

يكي از موارد مهم اين است كه ازوضعيت تمركز خود ومواد درسي گوناگون آشنا شويد . بررسي كنيد كه توجه وتمركز درچه مواد درسي برايتان آسان ودرچه مواد درسي ديگر برايتان دشوار است .

برخي دانش آموزان معتقدند كه در درس ادبيات حافظه اي عالي دارند وبسيار خوب مي توانند بر روي موضوع تمركز كنند ولي تمركزشان در دروس رياضي وفيزيك بسيار كم است وحتي مي توان گفت كه گاهي اوقات اصلا دراين موارد تمركز ندارند برخي ديگر نيز اعتقاد دارند كه دروس رياضي فيزيك وشيمي را به خوبي فرا گرفته است وبرروي آن متمركز مي شود ولي تمركز برروي دروس تاريخ وجغرافي وادبيات كاري دشوار است .

ناتواني در تمركز برروي موضوع درسي علتهاي گوناگون دارد يك علت بسيار مهم نداشتن علاقه به موضوع درسي است علت مهم ديگر ضعف در پيش نياز هاي درسي    است اينك براي درك شرايط فعلي عنوان درس هاي خود را مشخص نمائيد و بررسي كنيد كه در چه درسهائي تمركز برايتان آسان و در چه درسهائي اندي دشوار است سپس سعي كنيد دلايل آن را يافته وراههاي عملي براي مبارزه باآن رابيانديشيد .

موارد درسي

تمركز آسان

استدلال

مواد درسي

تمركز دشوار

استدلال

ادبيات

علاقه به شعر و قصهو داستان

فيزيك

عدم يادگيري مفاهيم

رياضي

عدم يادگيري فرمولها

جغرافي

پس از درست كردن اين جدول دلايل عدم تمركز خود را به طور نسبي در مي يابيد حال بايد به اين سوال پاسخ دهيد كه چگونه مي توانيد سطح توجه ودقت وتمركز خود را بالا ببريم  بايستي پاسخ اين سوالها برايتان روشن شود . ((آيا بايد به كتابهاي سالهاي قبل رجوع كرده ودوباره آنها را مرور كنيد ؟ آيا بايستي معلم خصوصي بگيريد ؟ آيا بايد هميشه يك درس جلوتر از معلم باشيد تا بتوانيد در كلاس كنجكاوتر باشيد ؟

اگر پاسخ اين سوالها را يافتيد اولين گام را درزمينه خودشناسي در ارتباط با تمركز برداشته ايد .

عدم تمركز برموضوع درسي مورد نظر دلايلي گوناگون دارد . يكي از عواملي كه بيشتر از همه اهميت دارد ميزان علاقه شما نسبت به موضوع درسي است هر چه علاقه بيشتر باشد درك موضوع درسي براي شما بيشتر مي شود اگر به درس رياضي علاقه نداشته باشيد بعد از چند دقيقه مطالعه احساس كسالت مي كنيد .(ميزان علاقه . ميزان تمركز شما را مشخص مي كند )                                                                                                                                                                       تمرکز فوری - تمرکز طولانی                                                                     

توجه داشته باشید که برای به خاطر سپاری اطلاعات درحافظه وبه یاد آوردن اطلاعات به دونوع تمرکز نیاز دارید این دو نوع تمرکز عبارتند از:

1- تمرکز فوری یا آنی

2- تمرکز طولانی یا عمیق

درتمرکز آنی ، بایستی به سرعت وبدون اتلاف وقت برروی موضوع تمرکز کنید . مثلا بی درنگ یک چهره را تشخیص دهید ، یک ساختمان را شناسایی کنید ، یک رویداد را به خاطر آورید .

نوع دوم تمرکز که باید درخود پرورش دهید تمرکز طولانی یا عمیق است ودر مطالعه ، تصویر سازی ذهنی ، نوشتن ، محاسبه ، ارزشیابی ، تحلیل وترکیب موضوعات مختلف وهمچنین حفظ کردن کاربرد دارد . به عنوان مثال باید بتوانید یک موضوع را مشخص کرده وبه مدت طولانی مثلا دو ساعت ، آن را به طور عمیق و از زوایای مختلف بررسی وتحلیل کنید . بهتر است آن قدر در موضوع مورد بررسی غرق شوید که متوجه گذشت زمان نشوید . این نوع مرکز پشتوانه ای را می طلبد که همان عشق وعلاقه نسبت به موضوع است .

مثال خوب دراین مورد ، امتحان کنکور است یکی از اهداف امتحان رقابتی کنکور ، سنجیدن سرعت بخاطر آوری اطلاعات است . به خاطر آوردن سریع اطلاعات ، نیازمند تمرکز فوری است ولازمه این تمرکز برمی گردد به تمرکز طولانی وعمیق که در طول سال تحصیلی دانش آموز آن را تجربه کرده است . « تمرکز فوری و تمرکز طولانی لازم وملزوم یکدیگرند .»

                                          فوائد تمرکز                                                                  

اکنون مهمترین فوائد تمرکز را بررسی می کنیم :

1- افزایش کارایی حافظه :

تمرکز ارتباطی تنگاتنگ با حافظه دارد . به طور کلی رشد حافظه همگام با رشد تمرکز است . تمرکز ، حکاکی است که بایستی به طور آگاهانه به پرورش آن در خود بپردازید.

2- کاهش واکنشهایی روان تنی :

هنگامی که فشار روانی به شما وارد می شود ، بدنتان برای حفظ تعادل ، فشار روانی را به جسمتان منتقل می کند مثلا در هنگام عصبانیت وبروز خشم ، به زخم معده مبتلا می شوید حال اگر تمرکز ذهن خود را تقویت کنید ، حساسیتان کم می شود و واکنش های عصبی را کنترل می کنید .

3- کنترل افکار مزاحم :

اگر تمرکز فکر نداشته باشید ، ذهنتان میدان تاخت وتاز انواع فکرها و تخیلات می شود  . ممکن است در حال مطالعه باشید وتخیلی مزاحم به ذهنتان بیاید در این حال فکر مزاحم ، زمان مفید را از شما می گیرد و مانع کارآیی لازم شما می باشد. حال اگر به ذهن وفکرتان تسلط کافی داشته باشید فکر مزاحم را به راحتی از ذهن خود خارج می کنید .

4- تقویت اراده :

رابطه مستقیم تمرکز واراده با یکدیگر خیلی واضح ومشخص است .کسی که تمرکز فکر دارد ، طبیعی است که اراده خوبی هم دارد .

5- کنترل احساسا ت وهیجانات منفی :

هیجاناتی مانند اضطراب ، نگرانی و ترس ، همیشه شما را مورد حمله قرار می دهند بخصوص در مواقع امتحان می توان این هیجانات را کنترل کرد.

6- جلوگیری از اتلاف وقت :

در صورت داشتن تمرکز فکر ، دیگر وقت خود را با افکار بیهوده تلف نمی کنید و به بهترین وجه از اوقات مرده خود استفاده می کنید.

                                  موانع تمرکز                                                                            

برای رسیدن به تمرکز بهتر است ابتدا موانع تمرکز یا به عبارت دیگر علل حواس پرتی خود را شناسایی کنید .

1- موانع بیرونی

2- موانع درونی

                      - جسمی

                       - روانی

موانع بیرونی :

مهمترین موانع بیرونی عبارتند از سر و صداهایی که در محیط  اطراف به گوش می رسند مانند صدای رادیو ، تلویزیون و تردد اتومبیل ها . حتی گاهی اوقات نور خیلی کم یا برعکس نور زیاد ، سرما یا گرمای بیش از حد ودردسترس بودن عوامل تفریحی از قبیل ویدئو ، در بعضی از مواقع کامپیوتر ، مجلات ورزشی وازاین قبیل مانع تمرکز می شود .

اگر در شرایطی هستید که این عوامل مزاحم باعث عدم تمرکز شما می شوند ، سعی کنید یا این عوامل را از محیط خود خارج کنید .

موانع درونی :

این موانع عبارتند از افکار واندیشه هایی که مانع تمرکز می شوند ، این موانع شامل مواردی از قبیل نگرانی در مورد مشکلات شخصی ، تحصیلی ، اجتماعی ، اقتصادی یا شغلی است . به عنوان مثال ترس از شکست در کنکور یا امتحانات پایان ترم ویا همچنین خیال پردازی راجع به مسائل ایده الی چون خلق یک اثر بدیع وبه یاد ماندنی ، ممکن است در روند تمرکز ایجاد مزاحمت کند .

    یک راه آسان برای مقابله با حواس پرتی

یکی از راههای مقابله با عوامل مزاحم در امر تمرکز این است که به هنگام تمرکز ، تکه ای کاغذ در دسترس داشته باشید وهرگاه مشکل یا مطلبی ذهنتان را به خود مشغول کرده ، فوری یک یا دوکلمه در مورد آن بنویسید وتاریخی را هم که تصمیم دارید به آن مشکل رسیدگی کنید ، یادداشت کنید. این کار باعث می شود خیالتان از بابت مشکلی که ذهنتان را اشغال کرده راحت شود . اگر با انجام این کار مشکل حل نشد ، بهتر است به طور موقت از تمرکز فارغ شوید وبعد ازاین که خاطرتان آسوده شد دوباره به تمرکز بپردازید .

                                                               (مکان مطالعه )                                                                                   

                           « در چه مکانی می توانید برای مطالعه تمرکز به دست آورید ؟»

اگر بخواهید حواس خود را به روی موضوعی متمرکز کنید ، لازم است با دنیای پرهیاهوی بیرون قطع ارتباط کرده ومحیطی مناسب برای مطالعه انتخاب کنید .

1- محیط تمرکز باید بسیار آرام باشد .

2- محیط باید نه بسیار گرم ونه بسیار سرد باشد درجه حرارت مکان در حد مطلوب باشد .

3- هرگونه سرو صدا وهیاهو برای تمرکز زیان آور است . باید این سروصداهای خسته کننده را هر چه زودتر از محیط تمرکز خود دور کنید .

4- برای تمرکز در حین مطالعه سعی کنید خود را نسبت به یک میز وصندلی مطالعه شرطی کنید .

5- سعی کنید درهنگام مطالعه و تمرکز تمام عوامل تفریحی از قبیل رمانها ،فیلمهای ویدئویی و cd های ویدئویی را از دسترس خود دور کنید .

6- درهنگام تمرکز نه باید گرسنه باشید ونه سیر.

7- اتاق مطالعه وتمرکز خود را با گلها وگیاهان معطر تزیین کنید واز مواد خوشبو وآرام بخش استفاده کنید.

در مجموع درابتدای تمرکز بایستی دو اصل زیر را خوب به خاطر سپرده وبه کار بندید :

1- انتخاب محیطی مناسب

2- حذف عوامل پریشان کننده فکر ( درونی یا بیرونی )

                         « اهداف تحصیلی »                                                                         

« مشخص کردن اهداف تحصیلی خود باعث ایجاد انگیزه ، علاقه وتمرکز در مطالعه دروس می شود .»

از نظر روانی « ایجاد انگیزه » مهمترین کمک در امر تمرکز ومطالعه است . تازمانی که تمایل وعلاقه نسبت به امری نداشته باشید ، نمی توانید نسبت به آن برانگیخته شوید . علاقه واشتیاق باعث ایجاد انگیزه می شود وانگیزه به تدریج دستیابی به هدف را موثر می سازد . شرط تمرکز در درس ومطالعه علاقه است . می توانید به راههای گوناگون در خود علاقه ایجاد کنید یکی از این راهها تجسم وتعیین هدفهای تحصیلی ودرسی است .

اگر نسبت به درس بی علاقه هستید ، ازخود بپرسید که آیا هدفهای خود را می دانید ؟به عنوان مثال ممکن است بخواهید خلبان شوید ولی علاقه ای به ریاضی نداشته باشید . پس بهتر است در ابتدا هدفهای درسی خود رابه طور جزیی ودقیق مشخص کنید .

هدفهای شما نباید کلی ودور از ذهن باشد بلکه بایستی جزیی وقابل تجسم باشد . مجسم کنید که خلبان هستید ودر صورتی به شما اجازه پرواز داده می شود که در درس ریاضی موفق شوید هنگامی که هدف خود را مجسم کردید ، مسلما در روش درس خواندن خود تجدید نظر خواهید کرد .

بسیاری از افراد به دلیل نداشتن هدف یا اطلاعات کافی در مورد هدف تحصیلی خود نسبت به درس بی علاقه هستند پس سعی کنید:

1- هدفهای کوتاه مدت ، میان مدت وبلند مدت خود را روی کاغذی به طور دقیق وجزیی مشخص کنید .

 2- برای رسیدن به هدفهای خود به طور دقیق برنامه ریزی کرده وبرای رسیدن به آنها زمانی تعیین کنید .

3- سعی کنید هر روز هدفهای خود را مجسم کنید .

4- سعی کنید حتی اگر از درسی متنفر هم هستید ، یک هدف یا علاقه ساختگی در خود ایجاد              کنید.                                      اعتماد به نفس

« اعتماد به نفس خود را بالا ببرید ، تا بتوانید در هنگام مطالعه تمرکز داشته باشید .»

نداشتن اعتماد به نفس یعنی احساس بی کفایتی واین احساس خطرناک باعث سستی ، درک نکردن وفعال نبودن می شود . اگر خود را دوست نداشته وبرای خود ارزشی قائل نباشید، فعالیت در هر زمینه که می خواهد باشد بی فایده است چراکه اعتماد به نفس به منزله سکوی پرش است . اگر اعتماد به نفس نداشته باشید ، پی درپی به خود شک می کنید به مرورهای درسی خود تردید می کنید ، نظرات خود را با ترس ولرز ابراز می دارید .

اگر اعتماد داشته باشید همشه نگران هستید که اگر معلم در کلاس از شما مطلبی را بپرسد تحقیر خواهید شد . اگر روزی بیش از اندازه نگران باشید ، به خود می گویید بهتر است امروز به مدرسه نروم .

چه طور ممکن است آرزوهای بزرگ در زمینه تحصیلی داشته باشد و این گونه خود ر ا بی ارزش داسته و همیشه در فکر شکست های گذشته و شکست های احتمالی آینده باشید ؟ اگر بخواهید با فکر ترس از شکست درس بخوانید به هیچ وجه نمی توانید تمرکز فکر داشته باشید ولی بر عک اگربا فکر موفقیت در امتحانات ، درس خوانده قطعاً با شور و شوق بیشتر برنا مه ریزی می کنید ، درس هایتان را مرور می کنید ، یادداشت بر می دارید وبه حل مسائل گوناگون درسی می پردازید .

اگر از بسیاری از افرادی که در زمینه تحصیل به موفقیت رسیده اند علت موفقیتشان را بپرسید می گویند :

«علت موفقیت ما این است که ابتدا خودمان را باور کردیم و همین فکر به ما انرژی می داد و توانستیم به مطالب درسی تمرکز کرده ، علاقه نشان داده و در نتیجه موفق شویم »

                       شناخت موضوع درسی                                                                            

                    « عدم شناخت کافی نسبت به موضوع درسی مانع تمرکز می شوند .»

یکی از نداشتن تمرکز ، عدم شناخت کافی نسبت به موضوع درس است . به عنوان مثال اگر شناخت کافی در مورد درس فیزیک نداشته باشید ، طبیعتاً علاقه ای به این در نخواهد داشت و تمرکز در حین خواندن درس فیزیک برای شما مشکل خواهد بود . اگر هم خود را مجبور به خواندن فیزیک کنید ، اطلاعات را خیلی زود از یاد خواهید برد .

بایستی در ابتدای مطالعه هر درس ، از این مسئله اطمینان حاصل کنیدکه آیا شناخت اولیه برای خواندن آن درس دارد یا خیر: اگر جواب شما منفی بود، بایستی با خواندن مطالب مقدماتی و ساده تر به رفع این نقیصه بپردازد . با خواندن یک یا چند کتاب آسانتر، بیشتر می توانید از وقت خود استفاده کنید و پیشرفت بیشتری حاصل نمایید.

بعضی دانش آموزان ریاضی را درک نمی کنند به این دلیل که تعاریف را فرا نگرفته اند یا نقص یاد گرفته اند و قادر نیستند برای خود مثال بزنند. و همین شناخت های ناقص منجر به نقض در یاد گیری و تمرکز دانش آموز خواهد شد.

آموزش صحیح و به دنبال آن یادگیری درست درباره هر موضوع، اشتیاق را برای یادگیری بیشتر تحریک می کند و تمرکز فکر در زمینه مورد نظر بالا می برد. 

                                « راههای ایجاد تمرکز »                                                                          

« تمرکز در هنگام مطالعه »

« تمرکز در هنگام مطالعه چگونه بدست می آید »

نداشتن علاقه، خیال پردازی، دلزدگی، همگی سبب کاهش تمرکز حواس در هنگام مطالعه می شود. تمرکز حواس کلید مطالعه و درس خواندن اس بدون داشتن تمرکز، مدت لازم برای یادگیری مطالب به نحو چشمگیری افزایش می یابد همچنین سطح درک مفاهیم کاهش می یابد.

در این قسمت به بررسی راههای ایجاد تمرکز در هنگام مطالعه می پر دازد .

1- تعیین هدف :

سعی کنید قبل از شروع به درس خواندن و مطالعه هدف خود را مشخص کنید.

2- ساعات مطالعه :

از بهترین ساعات های خود استفاده کنید.

ساعت هایی را به مطالعه اختصاص دهید که آمادگی بیشتری داشته و از هر جهت حالتان مساعد باشد.

3- تنظیم وقت :

اوقات خود را تنظیم کنید .

اوقات مطالعه خود را تقسیم کنید، به عنوان مثال اگر بخواهید 4 ساعت را به مطالعه درسی اختصاص دهید 4 ساعت بی وقفه به مطالعه نپر دازید بلکه زمان مطالعه را به ساعت تقلیل داده و به جای یک جلسه ، در 4 جلسه مطالعه کنید چرا که طولانی شدن زمان مطالعه از کار آیی شما می کاهد .

4- مطالعه اجمالی :

پیش از خواندن کامل و دقیق درس به طور اجمالی مطالعه کنید .

این روش باعث می شود متوجه نکات اصلی و فرعی شوید .

5- سوال کنید :

در حین مطالعه از خود سوال کنید .

سوال کردن در حین مطالعه ،از پراکندگی حواس جلوگیری کرده و باعث تمرکز بهتر می شود سوال کنجکاوی ایجاد می کند و کنجکاوی، شما را به سوی اهداف در سی خواهد برد .

6- علامت گذاری :

سعی کنید در هنگام مطالعه ، از روش علامت گذاری و حاشیه گذاری استفاده کنید .

علامت گذاری و حاشیه نویسی باعث بر خورد فعال تر با مفاهیم درسی داشته باشید .

7- تصویر سازی :

سعی کنید به جای تکرار مطالب ، از تکنیک تصویر ذهنی استفاده کنید.

اگر در هنگام مطالعه، از روش خسته کننده تکرار، باز هم تکرار استفاده کنید تضمینی بر یادگیری عمیق مطالب وجود ندارد .

روش تکرار محض، روشی نادرست است که متأ سفانه در سیستم آموزشی ما جا نیفتاده است، در صورتی که تکرار تصاویر درسی ، کمک شایان توجه در جهت به خاطر سپاری و بیادآوری است.

ابتدا بایستی تکنیک تصویر سازی ذهنی را در ارتباط با تعاریف ، فرمولها، کلمات و اعداد فرا بگیرید.

8- خلاصه کردن درس :

سعی کنید در پایان مطالعه مطالب درسی را خلاصه کنید.

در پایان هر جلسه مطالعه ، نکات اصلی و اطلاعات جزیی لازم را به زبان خود خلاصه کرده و سپس آنها را مرور کنید .

9- استفاده از فیش های کوچک برای نوشتن مطالب به طور خلاصه :

ارزش و اهمیت فیش برداری .

« قلم ونگارش، ارزش و اهمیت زیاد دارد- به گونه ای که خدای بزرگ به آن سوگند یاد  می کند »

                         « ن والقلم و ما یسطرون »

                         « نون ، سوگند به قلم و آنچه می نگارند»

نوشتن یک ارزش است و « منظم نوشتن » نیز ارزش دیگر و بالاتری است که برخی از آن غافلند، زیرا لازمه رسیدن سریع به پایگاه رفیع علم و دانش و دستیابی به جایگاه بلند اندیشه و خرد ، نوشتن و منظم نوشتن مطالب و بهره جستن از مطالعات و تحقیقات گذشته است.

چگونه میتوان به روش صحیح فیش برداری کرد؟

ابزارها و وسایل فیش برداری و یادداشت برداری عبارتند:

الف- برگه یادداشت:

باید توجه که برای یادداشت مطالب اصلی و نکات مهم از فیش تهیه می شود، برای سهولت کار می توان از فیشهای چاپی استفاده کرد، در غیر این صورت می توان برگه های دفتر را به شکل فیش برید و عنوان گذاری کرد.

ب- قلم یادداشت:

دارای نوکی ریز و روان و از جنسی مناسب وبا دوام باشدکه در طول سال بتوانیم از این نوشتار استفاده کنیم.

ج- برگردان:

پاکت ها یا کیف ها و یا جعبه های مخصوصی است که فیش ها در آن گذاشته می شود که از پراکندگی برگه ها جلوگیری کند.

د- برگه راهنما:

هر برگه دان در بر دارنده فیشهای بسیاری است که همه آنها را دارای یک عنوان و موضوع عام است. برای نشان دادن موضوعات عام و جدا کردن از یکدیگر از برگه راهنما استفاده می شود.    

انواع فیش برداری

فیش برداری و یا همان یادداشت برداری تا کنون به یکی از انواع زیر صورت می گرفته است.

1- علامت گذاری یا خط کشی در متن کتاب و یا حاشیه نویسی در اطراف صحفه های آن.

2- خلاصه نویسی در آستر بدرقه کتاب.

3- یادداشت نویسی های پراکنده و غیر منظم

4- ثبت در دفاتر و مجموعه هایی به صورت الفبایی یا مو ضوعی تنظیم شده اند مانند کلاسور، زونکن و پو شه.

5- نوشتن مطالب روی برگه ها یا کارت هایی یک شکل و یک اندازه به نام( فیش )

6- استفاده از ماشین های حافظه دار مثل کامپیوتر

تعریف فیش و مشخصات فیش

الف- فیش واژه ا ی فرانسوی و در زبان فارسی به معنای «برگه » است ودر اصطلاح به معنای برگه های یک شکل ویک اندازه ای است که خلاصه مطالب مهم واصلی است تا بتوان به آسانی ودر زمانی کوتاه وبا اسلوبی خاص ومنظم از آن بهره جست .

- یک برگه راهنمای « موضوع کلی » از قبیل اخلاق ، ادبیات ، تاریخ ، فیزیک ، شیمی ، و.... در نظر گرفته می شود برای نشان دادن وجدا کردن موضوعات خاص موجود در هر برگه دان از برگه راهنما استفاده می کنند . که می توا در قسمت بالای هر فیش موضوع مربوطه را چسباند ویا منگنه کرد .- مثلا موضوع عامی مانند « توبه » دارای موضوعات خاص از قبیل تعریف توبه « اقسام توبه » اثرات توبه » که همه آنها در برگردان توبه قرار می گیرند وبوسیله برگه راهنما جدا می شوند .

روش طبقه بندی وبازیابی فیشها :

1- موضوعات کلی مانند اخلاق ، ادبیات ، تاریخ ، فیزیک ، شیمی ، زیست ونظیر آن براساس حروف الفبا تنظیم می گردد وبرای هر کدام یک برگه راهنما که مقداری بلندتر است در نظر گرفته می شود .

اصول ونکات فیش برداری :

1- مطالب مفصل وطولانی باید خلاصه شود .

2- زیبا نویسی وخوانا نویسی رعایت شود .

3- همراه داشتن تعدادی فیش در مواقع مختلف برای فیش برداری زیرا بعضی گفته اند :

«هرکس کاغذ وقلم به همراه نداشته باشد ، حکمت در قلبش جای نخواهد گرفت »

4- نمایه نامه یا واژه های کلیدی ومهم هر فیش در پشت آن نوشته شود .

« مزیت این روش براین است که در کوتاهترین فرصت به انبوهی از اطلاعات مهم مورد نیاز خود به راحتی دست می یابید »

(تمرکز در کلاس درس )

                     « چگونه می توان در کلاس درس ، تمرکز ایجاد کرد ؟»                            

همان طور می دانید کلاس درس جایی است که درآن هم اطلاعات به شما داده می شود وهم اطلاعات از شما خواسته می شود .

برای آن که در کلاس درس تمرکز داشته باشید ، به دستورات زیر با دقت عمل کنید :

1- فعال بودن :

متاسفانه بعضی از دانش آموزان در کلاس درس حالتی انفعالی دارند یعنی هیچ علاقه ای به شرکت در بحث وحل مسائل درسی ندارند منفعل بودن در کلاس ، عامل عدم تمرکز است .

نباید به حضور فیزیکی در کلاس درس بسنده کنید ، سعی کنید حضوری فعال داشته باشید . درنظر داشته باشید که طرح یک سوال ، همیشه سوالات متعددی را به دنبال خواهد داشت .

2- کاهش عوامل حواس پرتی :

یکی از عوامل عدم تمرکز ، نشستن در ردیفهای انتهایی کلاس است . مورد دیگر عدم تمرکز وحواس پرتی ، همراهی با دوستان بی علاقه وبی انگیزه است . سعی کنید در مقابل این دوستان ، موضعی قاطع ، جدی ودرعین حال مودبانه بگیرید .

3- جلوتر از معلم :

همیشه یک درس از معلم خود جلوتر باشید .

خود را عادت دهید که همیشه یک درس جلوتر از درس کلاس را مطالعه کنید .

4- سوال کردن :

با سوال کردن ، حضوری فعال در کلاس درس داشته باشید .

همیشه در مطرح کردن سوال ، میانه رو باشید . این طور نباشد که اصلا سوال نکنید واین طور هم نباشد که آن قدر سوال کنید که باعث ایجاد مزاحمت برای دیگر همکلاسان خود شوید .

5- عاطفه مثبت :

نسبت به درس ، معلم وفضای کلاس ، عاطفه مثبت داشته باشید .

اگر از درسی خوشتان نیاید نمی توانید بر روی آن تمرکز کنید . همچنین اگر از معلم خود بدتان بیاید ، تمرکز در کلاس او برایتان مشکل خواهد بود . حتی اگر به دلایلی به درس بی علاقه هستید ، یک علاقه ساختگی توام با رضایت در خود ایجاد کنید .

سعی کنید همیشه روابطی دوستانه توام با احترام با معلم خود داشته باشید چرا که رنجش ودلگیری باعث افت تحصیلی می شود .

6- یادداشت برداری :

از مطالب درسی جدید یادداشت بردارید . یادداشت برداری به گونه ای باشد که نکات اصلی وکلیدی را دربرگیرد . وبعد یادداشتهای خود را مرورکنید ونکات مبهم را مشخص نمایید ودر فرصتی مناسب از معلم یا دوستان خود سوال کنید .

7- مبارزه با کمرویی :

با کمرویی خود مبارزه کنید . به هیچ وجه به نگاهها وسخنان بی مورد همکلاسان خود توجه نکنید با سوال کردن به موقع ، حضور فعالانه خود را درکلاس درس تثبیت کنید .

8- حضور به موقع در کلاس :

بیشتر مفاهیم پایه ومهم در ابتدای شروع کلاس مطرح می شوند در نظر داشته باشید که جبران عدم حضور در کلاس ، مشکل خواهد بود

9- توجه به ابتدا و انتهای صحبتهای معلم :

آغاز وپایان صحبتهای معلم را بادقت وهوشیاری مورد توجه قرار دهید

بیشتر معلم ها ، در ابتدا خلاصه از موضوع درس را بیان می کنند ودرپایان کلاس آن چه را به تفضیل شرح داده اند، خلاصه می کنند .

10- توجه به حرکات معلم :

به حرکتهای دست و سر و تغییر لحن و صدای معلم بادقت توجه کنید .

بیشتر معلم ها ، برای گفتن مطلب اصلی یا تاکید بر نکته ای مهم از حرکتهای دست ، سر ، صورت ، وتغییر لحن استفاده می کنند .